معصومهسادات هاشمی، پژوهشگر و مدرس حوزه علمیه خراسان در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، با اشاره به ظرفیتهای معرفتی و فرهنگی ایام محرم و صفر در تبیین ارزشهای دینی، اظهار کرد: این ایام تنها به برگزاری آیینهای سوگواری محدود نمیشود، بلکه فرصتی برای بازاندیشی در مفاهیم بنیادینی همچون عزت، کرامت، حیا و مسئولیتپذیری است و از همین منظر میتواند زمینهای مناسب برای بازتعریف مفهوم عفاف و حجاب در جامعه باشد.
وی با بیان اینکه حجاب نباید صرفاً در قالب مجموعهای از بایدها و نبایدها معرفی شود، افزود: زمانی که این موضوع در چارچوب ارزشهای انسانی، هویتی و معنوی تبیین شود، مخاطب آن را نه بهعنوان یک الزام بیرونی، بلکه بهعنوان انتخابی آگاهانه و برخاسته از کرامت انسانی خواهد پذیرفت. به همین دلیل، محرم و صفر ظرفیت آن را دارند که نگاه به حجاب را از یک مسئله صرفاً فقهی به موضوعی فرهنگی و تربیتی ارتقا دهند.
نمادهای عاشورا؛ زبان ماندگار تبیین فرهنگ عفاف
پژوهشگر و مدرس حوزه علمیه خراسان با اشاره به نقش نمادهای عاشورایی در انتقال مفاهیم فرهنگی، خاطرنشان کرد: جامعه برای فهم مفاهیم عمیق، به زبان نماد نیاز دارد و حادثه عاشورا از این جهت گنجینهای ارزشمند به شمار میآید.
هاشمی ادامه داد: خیمه در واقعه کربلا نماد امنیت، حریم و آرامش است و میتواند تصویری روشن از حجاب بهعنوان مرز کرامت انسان ارائه دهد. همچنین عطش در عاشورا تنها بیانگر رنج جسمانی نیست، بلکه میتواند نمادی از تشنگی انسان برای حقیقت، پاکی و تعالی باشد.
وی با تأکید بر اینکه ایستادگی خاندان سیدالشهدا(علیهالسلام) الگویی ماندگار برای مقاومت در برابر فشارهای فرهنگی است، تصریح کرد: بهرهگیری از این مفاهیم در تولیدات رسانهای، آثار هنری، سخنرانیها و طراحیهای فرهنگی، زمینه انتقال غیرمستقیم اما اثرگذار فرهنگ عفاف را فراهم میکند؛ چراکه نمادها پیش از استدلال، با احساس و جان مخاطب ارتباط برقرار میکنند.
هاشمی در ادامه با اشاره به آثار تربیتی نگاه صحیح به حجاب، گفت: برخلاف برخی برداشتهای نادرست، ترویج صحیح فرهنگ عفاف میتواند زمینه تقویت اعتمادبهنفس و خودباوری بانوان را فراهم سازد؛ زیرا در این نگاه، زن از جایگاه «موضوع نگاه دیگران» خارج شده و به کنشگری آگاه و صاحب اختیار در نحوه معرفی هویت خود تبدیل میشود.
وی افزود: هنگامی که معیار ارزشگذاری از ظاهر به شخصیت، اخلاق، دانش و باورهای درونی منتقل شود، اعتمادبهنفسی عمیقتر و پایدارتر شکل خواهد گرفت؛ چراکه تکیه بر جلوههای ظاهری همواره متأثر از سلیقهها و شرایط متغیر است، اما هماهنگی میان باور درونی و رفتار بیرونی، آرامش روانی و انسجام شخصیتی را به همراه خواهد داشت.
حضرت زینب(سلاماللهعلیها)، الگوی عزت و کنشگری زن مسلمان
این مدرس حوزه علمیه، حضرت زینب(سلاماللهعلیها) را برجستهترین الگوی پیوند میان عفاف و اقتدار دانست و اظهار کرد: شخصیت آن حضرت نشان داد که حفظ حجاب و وقار، هیچگاه مانعی برای نقشآفرینی اجتماعی و تاریخی نیست؛ بلکه خود پشتوانهای برای صلابت، عزت و رساندن پیام حق به شمار میآید.
وی ادامه داد: بازخوانی سیره حضرت زینب(سلاماللهعلیها) میتواند بسیاری از برداشتهای نادرستی را که حجاب را مترادف انفعال یا محدودیت معرفی میکنند، اصلاح کند. معرفی این الگوی الهامبخش در منابر، محافل بانوان، آثار رسانهای و تولیدات فرهنگی، زمینه درک صحیحتری از جایگاه زن مسلمان در جامعه را فراهم خواهد کرد.
هاشمی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به چالشهای فرهنگی عصر حاضر، گفت: زنان امروز با حجم گستردهای از الگوهای رسانهای و زیباییشناختی مواجهاند که گاه ارزش انسان را در میزان دیدهشدن و تبعیت از مد تعریف میکنند؛ در چنین فضایی، پایبندی به عفاف و حجاب، تنها یک انتخاب پوششی نیست، بلکه جلوهای از حفظ هویت و استقلال شخصیت است.
وی تأکید کرد: این هویت زمانی ماندگار خواهد بود که انسان ارزش خود را بر پایه شخصیت، دانش، اخلاق و معنویت بنا کند، نه بر تأییدهای بیرونی. همچنین مدیریت آگاهانه محتوای دیداری در فضای مجازی نیز از عوامل مهم حفظ هویت فرهنگی و تقویت اصالت فردی به شمار میرود.
پژوهشگر و مدرس حوزه علمیه خراسان، یکی دیگر از آثار حجاب در ایام محرم را ایجاد آرامش معنوی برای بانوان دانست و گفت: اگر پوشش در این ایام بهعنوان جلوهای از ادب حضور در محضر اهلبیت(علیهمالسلام) تلقی شود، میتواند فضای امنی برای تمرکز بیشتر بر دعا، عزاداری و ارتباط قلبی با معارف عاشورا فراهم آورد.
وی افزود: در چنین نگاهی، حجاب از یک رفتار صرفاً ظاهری فراتر رفته و به نمادی از احترام به ساحت اهلبیت(علیهمالسلام) و کرامت انسانی تبدیل میشود؛ امری که هماهنگی میان ظاهر و باطن را تقویت کرده و آرامش روحی را به همراه دارد.
هاشمی با تأکید بر ضرورت اصلاح شیوههای تبیین فرهنگ حجاب، اظهار کرد: یکی از آسیبهای موجود، غلبه زبان دستوری و بازدارنده در بیان این موضوع است؛ در حالی که اگر تبیین حجاب بر پایه معنا، کرامت، زیبایی انتخاب و ارزشهای انسانی صورت گیرد، زمینه پذیرش آن در جامعه بسیار گستردهتر خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: فضای عاطفی و معنوی محرم فرصت مناسبی برای این تغییر رویکرد است؛ زیرا میتوان به جای تأکید صرف بر الزام، از مفاهیمی همچون ادب حضور، همراهی با کاروان حسینی، احترام به خویشتن و انتخاب آگاهانه سخن گفت تا حجاب به رفتاری معنادار و برخاسته از باور درونی تبدیل شود.
این پژوهشگر حوزه علمیه در پایان، نقش الگوهای اجتماعی را در ترویج فرهنگ عفاف بسیار مؤثر دانست و تصریح کرد: اصلاح نگاه جامعه بیش از هر چیز نیازمند معرفی بانوانی است که در کنار پایبندی به حجاب، از ویژگیهایی همچون فرهیختگی، خوشبیانی، اخلاقمداری، مهربانی و اثرگذاری اجتماعی برخوردار باشند.
وی گفت: هنگامی که جامعه چنین الگوهایی را مشاهده کند، حجاب دیگر بهعنوان یک مانع یا فاصله میان افراد تلقی نخواهد شد، بلکه به زبان کرامت، احترام، عزت و انتخاب آگاهانه تبدیل میشود؛ موضوعی که اثر آن از هر شیوه تبلیغ مستقیم، ماندگارتر خواهد بود.
نظر شما